Wystartowało Turbo Wyzwanie - weź udział, sprawdź się i wygraj atrakcyjne nagrody!

piątek, 8 kwietnia 2011

Opcje - skąd czerpać wiedzę

Na naszym podwórku, wiedza na temat instrumentów finansowych, jakimi są opcje, jest raczej niewielka. Opcje uważane są, zapewne słusznie, za jeden z najtrudniejszych instrumentów, którymi możemy bawić się na GPW, a co za tym idzie, brak jest chętnych do zaryzykowania swojego czasu i pieniędzy żeby poznać tę zupełnie odmienną dziedzinę aktywności giełdowej. Brak masowego popytu sprawia, że również podaż informacji na temat opcji jest bardzo niewielka. Skąd w takim razie czerpać wiedzę na temat tego rynku?

Myślę, że pierwszym krokiem, który powinni uczynić zainteresowani tą tematyką jest obejrzenie szkolenia, które zostało zorganizowane przez FERK we współpracy z DM BOŚ, a które można namierzyć pod TYM adresem. Sam od tego zaczynałem i muszę przyznać, że gdyby nie kilkukrotne jego obejrzenie, moja przygoda z opcjami prawdopodobnie by się nie zaczęła. Szkolenie trwa ponad 4 godziny i składa się z części teoretycznej oraz części praktycznej, w których to w przystępnej formie prezentowane są podstawowe informacje na temat opcji. Jeśli ktoś planuje zainteresować się opcjami, niech koniecznie z tym nagraniem się zapozna. Polecam je również tym, którzy sądzą, że jest to zbyt złożony instrument, może zmienią zdanie.

O ile szkolenie jest czymś oczywistym na początek, o tyle dalsze kroki są już trudniejsze. W zasadzie nie ma konkretnego zbioru informacji, do którego można by było skierować zainteresowanych tematyką. W moim przypadku były to po prostu godziny spędzone w internecie przy znacznym wykorzystaniu wyszukiwarki. Sporo ciekawych informacji znalazłem w części edukacyjnej bossa.pl lub też w niektórych z pierwszych wpisów Michała Wojciechowskiego na tamtejszych blogach, ale należy podkreślić, iż niekiedy są to materiały bardziej skomplikowane. Niestety, jeśli chodzi o polskie podwórko, byłoby to w zasadzie wszystko, nie licząc wielu pomniejszych stron, na których tematyka poruszana jest wyrywkowo lub pobieżnie. Oczywistym jest, że nie przejrzałem wszystkiego, co jest dostępne w naszym języku, ale nic godnego polecenia nie przychodzi mi teraz na myśl.

Kolejnym krokiem jest oczywiście przejście na materiały anglojęzyczne, których w sieci jest całkiem sporo. Od wikipedii, w której hasła są o wiele bardziej rozbudowane niż u nas, przez blogi tematyczne takie jak TradingTrainerBlog czy TylersTrading aż po liczne płatne serwisy. Te ostatnie nieszczególnie przypadają mi do gustu, gdyż jeszcze jakoś nie przywykłem do płacenia za treści w internecie, ale z drugiej strony nie można wykluczyć, że za określone fee można mieć dostęp do materiałów całkiem niezłej jakości. Ale mimo wszystko preferuję kontent dostępny za darmo, gdyż wtedy wiem, że autor robi to, żeby podzielić się wiedzą lub przyciągnąć reklamodawców, a oba te warianty zapowiadają dobry poziom wpisów.

Dużą porcję wiedzy na temat opcji niesie oczywiście literatura. Tyle, że na naszym rynku jest dostępnych zaledwie kilka pozycji na ten temat, a kupowanie wszystkiego na amazon czy ebay to spory wydatek. Jest oczywiście wariant szukania ebooków, ale to już pozostawiam każdemu do samodzielnego rozważenia. Z literaturą opcyjną jest jeszcze ten problem, że traktuje ona materię bardzo akademicko. Przymierzyłem się do lektury Johna Hulla (Kontrakty terminowe i opcje), ale po kilku stronach odpuściłem. Wynika to właśnie z mnogości wzorów i wycen, które dla mnie są nie do przetrawienia. 

Myślę, że osoby nie mające skończonych studiów ekonomicznych/matematycznych również będą preferowały podejście do problematyki od strony praktycznej, czyli nie zaczynając od modeli wyceny, ale od podstawowych strategii i możliwości ich zastosowania we własnych działaniach giełdowych. I tu przychodzi coś fenomenalnego, a mianowicie YouTube. Przeczesuję ten serwis już od tygodni i gwarantuję Wam, że można tam znaleźć masę przydatnych rzeczy, czytelne wyjaśnienia oraz praktyczne zastosowanie licznych strategii.

Oczywiście prawie wszystkie nagrania wymagają znajomości angielskiego na średnim poziomie, ale opanowując stosunkowo hermetyczne słownictwo, jesteśmy w stanie przyswajać materiał do woli. Problemem może być tutaj odsianie wartościowych materiałów od pustych zajawek mających tylko przyciągnąć klientów do płatnych serwisów. Od razu widać, że Amerykanie chętniej niż my płacą za takie rzeczy.

Tak więc jest kilka sposobów na samodzielne dokształcanie się w tematyce opcji. U nas możliwości są jeszcze ograniczone, ale myślę, że popyt na tego typu materiały będzie się zwiększał. Mam nadzieję, że może FERK pokusi się o zorganizowanie kolejnego szkolenia na temat opcji, z pewnością chętnych nie zabraknie.

Z treścią niniejszego wpisu wiąże się również ankieta, którą zamieściłem w prawym menu. Dzięki Waszym głosom będę w stanie dopasować treść wpisów do oczekiwań czytelników, co może zachęcić niektórych do zainteresowania się opcjami lub dowolnym innym typem instrumentów.

poniedziałek, 4 kwietnia 2011

Theta a sprawa polska

Tym razem kolejny wpis o tematyce opcyjnej, gdyż przyznaję bez bicia, że akcje które miałem to mam, a nadwyżki gotówki w całości przeznaczam na depozyt niezbędny przy zajmowaniu krótkich pozycji na opcjach. Również cała moja uwaga i działania edukacyjne koncentrują się na tym polu, lecz wobec bardzo ograniczonych zasobów na rynku polskim, trzeba szukać w literaturze i materiałach anglojęzycznych. 

Tytułowa theta jest jednym z greckich współczynników wykorzystywanych przy wycenie i analizie opcji. Służy ona do oznaczania wpływu czynnika czasu na cenę opcji. Cena ta składa się z wartości wewnętrznej, czyli różnicy między bieżącym notowaniem kontraktu, a strikiem opcji oraz wartości czasowej. Wartość czasowa jest szansą. Osoba zajmująca długą pozycję na opcji kupuje szansę, że rynek się przesunie, co naraża sprzedającego na ryzyko, że będzie musiał zapłacić sporo kasy, gdy opcja wygaśnie w cenie. Stąd też sprzedający żąda wyższej premii za to ponoszone ryzyko. Im bliżej do momentu wygaśnięcia, tym rynek może się przesunąć o mniejszą odległość, a co za tym idzie, wartość czasowa opcji jest mniejsza. To właśnie wpływ upływającego czasu na cenę opcji oznaczamy za pomocą thety. A że nie ma opcji, które oddalają się od swojego dnia wygaśnięcia, to każdy mijający dzień zmniejsza wartość czasową opcji. Przynajmniej w teorii. 

Theta liczona jest na podstawie modelu wyceny opcji (liczy to wszystko komputer przy wykorzystaniu odpowiednich programów/arkuszy) i mówi nam, o ile zmieni się cena opcji po upływie jednego dnia, przy założeniu, że pozostałe parametry wykorzystywane w modelu wyceny (instrument bazowy, zmienność, stopy procentowe etc) się nie zmienią. Theta jest zawsze ujemna i w przypadku naszych opcji na wig20 przedstawiana jest punktach. Tak więc theta o wartości -0.86 oznacza, że w dniu jutrzejszym opcja kosztująca dziś 95,00 pkt (1pkt = 10zł, tak jak przy kontraktach) będzie kosztowała 94,14 pkt.

Kolejnym bardzo istotnym aspektem jest wpływ uciekającego czasu na zyski inwestorów. Nabywca opcji (zajmujący długą pozycję na put lub call) kupuje szansę, że dana opcja wygaśnie w cenie. Tak więc im dalej do wygaśnięcia, tym więcej wartości czasowej będzie miała kupowana opcja, a co na tym idzie, tym większy koszt poniesie nabywca opcji. Żeby to zobrazować podam przykład opcji obecnie notowanej, którą mam w swojej strategii. Opcja call 2900 kosztowała dziś 67 punktów przy notowaniach kontraktu na poziomie 2870. Tak więc widzimy, że opcja ta miałaby wartość wewnętrzną jedynie wtedy, gdyby kontrakt znajdował się powyżej strika, czyli 2900 pkt, a jak wiemy, kontrakt ciągle znajduje się poniżej. Tak więc cała premia to jedynie wartość czasowa. Innymi słowy, nabywca opcji płaci 670 zł za samą szansę, że opcja wygaśnie w cenie. Droga impreza, zwłaszcza że im dalej do wygaśnięcia, tym wartość czasowa większa.

Odwrotnie wygląda sytuacja wystawcy opcji, inaczej sprzedającego. Stanowiąc drugą stronę transakcji dla kupującego, bierze na siebie ryzyko, że opcja wygaśnie w cenie i w dniu trzech wiedźm będzie musiał przekazać nabywcy opcji kwotę rozliczenia. Im dalej od dnia rozliczenia, tym większe ryzyko znacznego przesunięcia się rynku, stąd też mimo iż dziś opcja jest nic nie warta (wewnętrznie), call 2900 kosztuje aż 670 zł. Jeśli jednak rynek nie ruszy się wiele i kontrakt nie przekroczy poziomu 2900, wystawca opcji schowa te 67 pkt do kieszeni.

Opcje są oczywiście instrumentami, których nie trzeba trzymać do wygaśnięcia. Statystyki pokazują, że jedynie 40% kontraktów opcyjnych trzymanych jest do rozliczenia, pozostałe 60% jest zamykane przed dniem wygaśnięcia. Sposobem na zamknięcie pozycji jest oczywiście zawarcie transakcji przeciwnej. I tak nabywca opcji może opcję sprzedać, co zdejmie kupioną opcję z jego rejestru. Jednak czas kosztuje, więc każdy dzień zajmowania długiej pozycji na opcjach powoduje pomniejszanie jej ceny właśnie o thetę (jeśli inne parametry wyceny nie ulegną zmianie). Tak więc opcja traci na wartości, a odsprzedając ją jakiś czas później, uzyskujemy gorszą cenę. Taki jest koszt czasu.

Odwrotnie przedstawia się sytuacja wystawcy opcji. Sprzedał drożej, więc jeśli odkupi później, zrobi to po niższej cenie, a to oznacza zysk. Na pewien czas przejął na siebie ryzyko, a więc plusikowe wystawcy się należy, oczywiście :)

Zależność ta sprawiła, że powstała cała masa strategii zakładających wystawianie opcji (czyli zajmowanie krótkiej pozycji netto, np. 2 kupione, 3 sprzedane). Sprzedaje się taką strategię, po czym po pewnym czasie ją zamyka po niższych cenach, kasując zysk właśnie w postaci upływu czasu, czyli thety. 

Oprócz strategii netto long i netto short, są też strategie, które są usytuowane nieco inaczej, a mianowicie ich pozycja netto jest równa zero. Takie strategie również mogą korzystać ze zmian wartości opcji w skutek upływającego czasu. Przykładem takiej strategii może być spread. Kupujemy opcję call 3000, za którą płacimy 130 pkt, jednocześnie sprzedając call 2900 za 180 pkt. Płacimy 130 pkt, otrzymujemy 180 pkt, a więc jesteśmy do przodu 500 zł i jeśli rynek się nie przesunie w złą stronę, zatrzymamy te pieniądze. Jest to tzw. credit spread. (podane wyżej ceny wymyśliłem na potrzeby przykładu)

Jego przeciwieństwem jest debit spread, gdzie premia zapłacona za opcję jest większa niż premia otrzymana. W typ wypadku na samym początku musimy wyłożyć pieniądze, co oznacza, że rynek musi się ruszyć, żebyśmy zarobili. Czas działa tu przeciwko nam.

I teraz przechodzimy do sedna smaczku, jakim jest theta. Otóż jej wykres przebiega nie liniowo, ale wykładniczo. Postanowiłem podkraść obrazek z bloga Tyler's Trading, mam nadzieję że jak go podlinkuję to się nie pogniewa.
Widzimy, że wartość czasowa opcji jest początkowo stabilna, tylko nieznacznie maleje, ale tempo jej spadków ciągle rośnie i podczas ostatniego miesiąca jest ono najgwałtowniejsze. Tak więc w ostatnich dniach notowania opcji theta jest największa, przez co rozumiem znoszenie z każdym dniem coraz większej części wartości czasowej opcji.

Właśnie przebieg krzywej upływu czasu jest decydujący przy wyborze strategii stosowanych przez inwestora - czy mają być theta negatywne (inwestor traci na upływie czasu, jest netto long) czy theta pozytywne (upływ czasu pomaga, netto short). Stosując powyższe, chcąc kupować opcje, powinniśmy to robić możliwie daleko od terminu wygaśnięcia i zamykać nasze pozycje na miesiąc lub dwa przed wygaśnięciem, natomiast chcąc zarabiać na spadającej wartości czasowej opcji, powinniśmy ruszać z takimi strategiami na około miesiąc od wygaśnięcia i trzymać je do dnia rozliczenia.

To była theta. A teraz czas na sprawę polską. Na naszej giełdzie mamy obecnie notowane tylko opcje na wig20. Wygasają one w marcu, czerwcu, wrześniu oraz grudniu, co oznacza, iż każdorazowo możemy grać zaledwie na jednej stosunkowo płynnej serii opcji. Próba przejścia na przyszłe serie, czyli granie teraz na opcjach wrześniowych to zadanie dla samobójców lub dla instytucji realizujących na opcjach strategie długoterminowe. 

Tak więc na rynku polskim mamy trzymiesięczny cykl opcyjny. Co to znaczy. Niestety, głównie to, że inwestor chcący zajmować pozycje krótkie, czyli grać w ostatnim miesiącu przed wygaśnięciem, funkcjonuje w cyklu kwartalnym - dwa miesiące snu i miesiąc aktywności. W tym momencie jesteśmy na 2,5 miesiąca od wygasania, więc zyski z thety są jeszcze niewspółmierne do ponoszonego ryzyka. 

Oczywiście termin ostatniego miesiąca nie ma charakteru ściśle obowiązującego. Inwestor może ustawić strategię zarabiającą na upływie czasu nawet wcześniej, jeśli warunki na rynku są sprzyjające. Pamiętajmy, że opcje są derywatami, a więc zależą od innego instrumentu, w tym wypadku indeksu/kontraktu. Jeśli rynek znajduje się na ważnym wsparciu, warto czasem zaryzykować, gdyż następna taka okazja może się nieprędko pojawić.

Patrząc na nasz rynek dostrzega się potencjał rynku amerykańskiego, gdzie nie dość, że opcje dostępne są na szeroką paletę instrumentów, to jeszcze ich okresy wygasania ustawione są dużo częściej, co daje nam możliwość ciągłego stosowania strategii typu credit. Opcja wygasa i mamy już kolejną serię wygasającą za miesiąc, a nie za kwartał. Mam nadzieję, że nasz rynek opcyjny będzie się rozwijał dużo szybciej niż obecnie, dzięki czemu będzie można wkrótce dużo skuteczniej realizować swoje plany inwestycyjne.

Wszystko przed nami, więc gdy to się stanie, warto już być w temacie :)

sobota, 2 kwietnia 2011

Gdzie jeszcze można zarabiać

W zasadzie od kiedy rozpocząłem moją przygodę na rynku akcji jestem zdania, że można tam znaleźć wszystko, czego inwestor może potrzebować. Są w końcu akcje, ETF, kontrakty terminowe, certyfikaty strukturyzowane czy odkryte ostatnio przeze mnie opcje. Czego trzeba więcej?

Przeglądając ostatnio różnego typu wykresy natrafiłem na notowania czegoś, co do tej pory uważałem za niewarte uwagi, a mianowicie TFI. Wychodziłem z założenia, że nie ma sensu ładować się w fundusz akcji, skoro i tak większość tego typu produktów ma trudności z pobiciem benchmarku. Sam przecież jestem w stanie zrobić to lepiej, a dodatkowo nie muszę oddawać zarządzającym daniny w postaci niemałych prowizji, a do tego grając na giełdzie mam jeden wielki parasol podatkowy (czyli płacony na koniec roku podatek Belki) i nie muszę się ograniczać do subfunduszy jednej instytucji finansowej.

Poszperałem jednak po liście różnego typu funduszy i dochodzę do wniosku, że niektóre z nich mogą być jednak całkiem ciekawym uzupełnieniem portfela inwestycyjnego. Z jednej strony dają one ekspozycję na rynki, które są trudno dostępne dla inwestora nie posiadającego konta z dostępem do całego świata, a z drugiej strony, niekiedy zdarza się, że jednak wyniki są warte uwagi. 

Zainteresowały mnie zwłaszcza fundusze bazujące na obligacjach korporacyjnych. Jako inwestor ze stosunkowo małym portfelem nie jestem w stanie odpowiednio zdywersyfikować ryzyka poprzez kupno obligacji 3-4 emitentów na rynku Catalyst. Dzięki zainwestowaniu w fundusz otrzymuję większe bezpieczeństwo oraz możliwość inwestowania nie tylko w obligacje polskie. Jako przykład wrzucę tu ING Subfundusz Globalny Długu Korporacyjnego, który 2/3 swoich środków wrzuca w wysokooprocentowane obligacje korporacyjne, czyli papiery stosunkowo ryzykowne. Premią jest tutaj atrakcyjna stopa zwrotu, która za ostatni rok wynosi około 18%, a więc więcej niż najlepiej oprocentowane obligacje na Catalyst.

Przeglądam opłaty i prowizje i widzę, że nie jest to również taka droga impreza, gdyż kupując jednostki przez Supermarket Funduszy Inwestycyjnych w mBanku płacimy jedynie 1,8% rocznej opłaty za zarządzanie, bez opłat za nabycie lub odkupienie. Muszę przyznać, że wygląda to na całkiem interesującą alternatywę wobec depozytów.

Oczywiście sytuacja może się mocno zmienić z chwilą pogorszenia globalnej koniunktury, kiedy to z pewnością większa liczba przedsiębiorstw, zwłaszcza tych o niskich ratingach, przestanie spłacać zobowiązania. Ale z drugiej strony jest to fundusz, więc nie musimy martwić się o niewypłacalność emitenta, a jedynie ustawiamy sobie stop loss i jedziemy z trendem. A że takie wpadki się zdarzają, niech świadczy wykres innego funduszu obligacji korporacyjnych:
Dodam, że nie wnikałem w przyczyny takiego zjazdu, po prostu zakładam, że emitenci nie byli w stanie wykupić papierów.

Odnośnie innych rynków, jeśli ktoś interesuje się inwestowaniem w rynek tajski, ma możliwość nabycia jednostek HSBC Global Investment Funds - Thai Equity, który w ostatnim roku wzrósł o prawie 40%, a ponoszone przez nas opłaty to 2% rocznie. Oczywiście za pośrednictwem tych funduszy możemy inwestować też w inne kraje, jak np. Indie czy Pakistan i to nie tylko w rynki akcji, ale również obligacji.

Dla ciekawskich wspomnę jeszcze o funduszach inwestujących w biotechnologię, sektor użyteczności publicznej czy też nowe technologie. Jedak więcej o tych funduszach rozpisywał się nie będę, gdyż trzeba chyba być wyjątkowym koneserem, żeby inwestować w farmację i usługi medyczne. Ale patrząc z drugiej strony, zainwestowałbym chyba nawet w domy uciech cielesnych, gdyby powstał taki fundusz, a jego wykres prezentował się odpowiednio. Problemy etyczno-moralne odkładam na bok.

Tak więc szybki rajd po wykresach funduszy inwestycyjnych przekonał mnie, że, parafrazując tytuł pewnego filmu, giełda to nie wszystko. Można zainwestować w TFI część środków i jeśli przynoszą one godziwe zyski, to nawet i opłata za zarządzanie jest do przełknięcia. A przecież jest jeszcze cała masa funduszy zamkniętych, ale to już raczej dla większych portfeli niż mój.